حلقه کاتبان kateban.com kateban.com نکته‌ای درباب حیات ابونعیم احمد بن حمزة البیهقی، دانشمند گمنام شیعی https://kariminia.kateban.com/post/4506 fa ]]> kateban.com کتاب‌شناسی ترجمه‌های معانی قرآن مجید به انگلیسی (عبدالرحیم قدوائی) https://kariminia.kateban.com/post/4505 fa ]]> kateban.com حدادی طبری آملی، و کتابت قرآن در خانقاه ابوالعباس قصاب آملی در آمل مورخ 687 هجری https://kariminia.kateban.com/post/4504 fa ]]> kateban.com شگفتی بزرگ دربارۀ قرآن خَیقانی: چرا هیچ پاره یا برگه از این قرآن در ایران نیست؟ https://kariminia.kateban.com/post/4503 fa ]]> kateban.com قرآنی مورخ 292 هجری همراه با دست‌نوشتی فارسی از احمد بن ابی‌القاسم خَیقانی https://kariminia.kateban.com/post/4502 fa ]]> kateban.com سامانۀ جامع رسم المصحف https://kariminia.kateban.com/post/4501 fa ]]> kateban.com کاربرد "شیخنا" در نقل‌های وزیر مغربی در تفسیر المصابیح https://kariminia.kateban.com/post/4500 fa ]]> kateban.com پیوند وزیر مغربی با جد مادری‌اش، کاتب نعمانی https://kariminia.kateban.com/post/4499 fa ]]> kateban.com نسخۀ قرآنی SE 87 به خط حجازی در موزۀ هنرهای ترک و اسلام (استانبول، TIEM) https://kariminia.kateban.com/post/4498 fa ]]> kateban.com کوه دماوند در تفسیر قرآن https://kariminia.kateban.com/post/4497 fa ]]> kateban.com تاریخ قرآن در زبان انگلیسی (تالیف بروس لاورنس) https://kariminia.kateban.com/post/4496 fa کتاب تاریخ قرآن در زبان انگلیسی جدیدترین اثر آقای بروس لاورنس، استاد دانشگاه دوک است که در سال ۲۰۱۷ از سوی انتشارات دانشگاه پرینستون انتشار یافته است. بروس لاورنس، تاکنون کتب و مقالات متعددی در حوزۀ مطالعات قرآنی و تاریخ اسلام منتشر کرده و قرار است به زودی اثری از وی، با عنوان [احتمالی] ترجمۀ انگلیسی قرآن (The Qur’an: A Translation for the New Century) نیز انتشار یابد. گفتنی است که پیش از از این در سال ۲۰۰۶ میلادی نیز، وی کتابی با عنوان شرح حالی بر قرآن (The Qur’an, A Biography) در لندن منتشر کرده بود. ]]> kateban.com اختلاف قرائت یا تحریف قرآن: نگاهی به نقل روایات شیعه در تفسیر التبیان https://kariminia.kateban.com/post/4495 fa ]]> kateban.com مأکلۀ سالانۀ یهود: بررسی روایتی تفسیری در منابع کهن شیعه و سنّی https://kariminia.kateban.com/post/4494 fa ]]> kateban.com ریشه‌های تکوین نظریۀ اعجاز قرآن و تبیین وجوه آن در قرون نخست https://kariminia.kateban.com/post/4493 fa ]]> kateban.com قرآن تولدو: نسخۀ خطی 235 موجود در کتابخانۀ کاستیا لامانچا (اسپانیا) https://kariminia.kateban.com/post/4489 fa در بهار سال 1606 میلادی، یکی از مسلمانان شمال آفریقا (احتمالا در شهر ویافلیخه در ایالت اراگون اسپانیا) نسخه‌ای قرآنی را از اهالی اونرادا برای استنساخ قرض گرفت. این نسخه دوزبانه بود: متن قرآن همراه با ترجمه‌اش به زبان الخامیدو. این زبان را مسلمانان اندلس وضع کرده بودند و در آن با خط و حروف عربی، زبان‌های رومی‌تبار یا لاتین (Romance languages) از جمله اسپانیولی را حرف‌نگاری می‌کردند. ]]> kateban.com وقف قرآن احمد بن السهروردی بر حرم امیر المؤمنین علی علیه السلام https://kariminia.kateban.com/post/4472 fa ]]> kateban.com شادروان محمود رامیار و نخستین تاریخ قرآن نویسی در زبان فارسی https://kariminia.kateban.com/post/4464 fa تاریخ قرآن، اثر شادروان دکتر محمود رامیار (چاپ نخست، تهران، 1346) نخستین اثر فارسی با چنین عنوانی است که نسخۀ بازنگری شدۀ آن در حجمی قریب 800 صفحه از سوی انتشارات امیرکبیر در سال 1362 انتشار یافت. این اثر که همچنان در بسیاری زمینه‌ها جامع و بی‌بدیل مانده است، به روشنی بازنمایانندۀ تمام ظرفیت منابع اسلامی و نیز حاوی گزارش و بررسی آرای غربیان درخصوص تاریخ قرآن است. نوشتار حاضر به اختصار نخست اهمیت و تاثیر «تاریخ قرآن» نویسی پیش و پس از تئودور نولدکه (1836ـ1930) را نشان می‌دهد و سپس به جایگاه شادروان محمود رامیار و اهمیت کتابش اشاره دارد. ]]> kateban.com وزیر مغربی و شریف مرتضی https://kariminia.kateban.com/post/4461 fa به گفتۀ عبدالله افندی، وزیر مغربی از مشایخ شریف مرتضی بوده است (افندی، ریاض العلماء، 2/146؛ قس امین، اعیان الشیعة، 6/114 که آن را به‌درستی اثبات نشده می‌داند)، اما از پیوند و ارتباط این دو ادیب و عالم بزرگ شیعه نشانه‌های بیشتر در اسناد و منابع تاریخی به‌جا مانده است. شریف مرتضی (م 436 ق) تقریباً سراسر زندگی علمی و سیاسی خود را در بغداد گذرانده و وزیر مغربی از 402 هجری تا پیش از وفاتش در 418 ق، بارها در بغداد حضور داشته و حتی در سال 415 هجری، به مدت 10 ماه وزارت آل‌بویه را برعهده داشته است. چنین می‌نماید که شریف مرتضی در همین دوران به مجلس وزیر مغربی رفت و آمد داشته است. وی در آغاز دو رسالۀ خود از وزیر مغربی نام می‌برد، به کید و حسادت دشمنان اشاره، و برای طول عمر باعزت وی دعا می‌کند. مجموعاً سه رساله از نگاشته‌های شریف مرتضی را می‌شناسیم که وی آن‌ها را به سبب حضور در مجلس وزیر مغربی و طرح بحثی از جانب وزیر مغربی نوشته است. نخست رسالۀ «مسألة فی الولایة من قبل السلطان»، دیگری رسالۀ «المقنع فی الغیبة» و سوم رساله‌ای با عنوان «مسئلة فی معنى الباء». ]]> kateban.com وزیر مغربی و شریف رضی https://kariminia.kateban.com/post/4460 fa ]]> kateban.com سه قرآن ایرانی از قرن پنجم و ششم هجری در کتابخانۀ حرم امام علی علیه السلام و بخش‌های مفقود آنها در دیگر نقاط جهان https://kariminia.kateban.com/post/4457 fa ]]> kateban.com کهن‌ترین نقد شیعی بر روایت رسمی اهل سنت درباب جمع قرآن https://kariminia.kateban.com/post/4452 fa ]]> kateban.com مصحف زنجانی، هنر ایرانی به خط کوفی در 531 هجری: نسخۀ شمارۀ 44 کتابخانۀ حرم علوی(ع) در نجف، و برگ‌های جداشده از آن در موزۀ متروپلیتن https://kariminia.kateban.com/post/4242 fa ]]> kateban.com فأصَّدَّقَ وَ أَکُنْ/ فأصَّدَّقَ وَ أَکُونَ (منافقون، 10): بازتاب قرائت ابوعمرو در نسخه‌های کهن قرآنی، قرون چهارم تا دوازدهم هجری https://kariminia.kateban.com/post/3944 fa ]]> kateban.com «قرآن زعفرانی» با ترجمه‌ای کهن به فارسی: کتابت ابوالفخر زعفرانی، مورّخ 546 قمری https://kariminia.kateban.com/post/3857 fa ]]> kateban.com قرآن 1200 در موزۀ آستانه حضرت معصومه (س): قرآنی از عهد مأمون عباسی یا قرن پنجم هجری https://kariminia.kateban.com/post/3855 fa ]]> kateban.com برگردانی آزاد و آهنگین از سورۀ مدّثّر به فارسی https://kariminia.kateban.com/post/3795 fa این متن تنها آفرینشی آزاد بر اساس آیات قرآن است و مانند هر ترجمۀ دیگر، هیچ ادعای مطابقت تام با متن قرآنی را ندارد. در این بازآفرینی فارسی، هم به معنا و هم ــ بیش از آن ــ به وزن توجه داشته‌ام، چه گمان می‌کنم بخش زیادی از بار معنایی در سوره‌های مکی، بر دوش وزن واژه‌ها و جمله‌ها نهاده شده است. سورۀ مدثر ]]> kateban.com برگردانی آزاد و آهنگین از سورۀ نبأ به فارسی https://kariminia.kateban.com/post/3792 fa این متن تنها آفرینشی آزاد بر اساس آیات قرآن است و مانند هر ترجمۀ دیگر، هیچ ادعای مطابقت تام با متن قرآنی را ندارد. در این بازآفرینی فارسی، هم به معنا و هم ــ بیش از آن ــ به وزن توجه داشته‌ام، چه گمان می‌کنم بخش زیادی از بار معنایی در سوره‌های مکی، بر دوش وزن واژه‌ها و جمله‌ها نهاده شده است. ]]> kateban.com آیا نسخه‌ای از تفسیر زرکشی در کتابخانۀ دانشگاه ییل است؟ https://kariminia.kateban.com/post/3787 fa ]]> kateban.com قرآن«خراسان دختر نیشابور» با ترجمۀ فارسی از قرن پنجم هجری (بخش دوم: بررسی نسخۀ 2002 در کتابخانۀ مجلس شورای اسلامی) https://kariminia.kateban.com/post/3778 fa ]]> kateban.com رسم کلمۀ جنّة به صورت جانة در مصاحف حجازی قدیم https://kariminia.kateban.com/post/3776 fa ]]> kateban.com قرآن "خراسان دختر نیشابور" با ترجمۀ فارسی از قرن پنجم هجری https://kariminia.kateban.com/post/3632 fa ]]> kateban.com شکل گیری ترجمۀ فارسی کهن از قرآن: گفتگو با دكتر آذرتاش آذرنوش https://kariminia.kateban.com/post/3631 fa ]]> kateban.com وضعیت موجود رشتۀ دانشگاهی علوم قرآنی در ایران؛ همراه با مقایسه‌ای کوتاه با شرایط خارج از ایران https://kariminia.kateban.com/post/3594 fa انتشار یافته در: فقه و تدبیر: یادنامه علمی حضرت آیت الله العظمی موسوی اردبیلی(ره)، به کوشش محمدتقی فاضل میبدی، قم: مرکز تنظیم و نشر آثار آیت‌الله العظمی موسوی اردبیلی(ره)، 1396. نوشتار حاضر متن پیاده شدۀ نشستی است که تحت همین عنوان در سال 1393 در پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات اجتماعی برگزار شده است. طبیعی است زبان این مقاله، از همین رو تماماً از زبان گفتار جدا نشده است. آیت الله موسوی اردبیلی (قدس سره) از نخستین پیشگامان توجه به مباحث قرآنی و تفسیری، پیش و پس از انقلاب، بودند که علاوه بر اشتغال و تدریس در حوزۀ فقه و اصول، از دهه‌ها پیش با تشکیل کلاس‌های تفسیر و تربیت شاگردان در تهران، اردبیل و قم، اهتمامی جدی به امر قرآن و تفسیر نشان دادند. از همین رو، مناسب دانستم ضمن آرزوی علوّ درجات برای آن فقیه فقید رحمة الله علیه، نوشتار حاضر را با نهایت فروتنی در یادنامۀ ایشان تقدیم دارم. ]]> kateban.com کهن‌ترین مکتوب تاریخ‌دار فارسی: دست‌نوشتی فارسی از احمد بن ابی‌القاسم خَیقانی در پایان قرآنی از قرن سوم https://kariminia.kateban.com/post/3564 fa ]]> kateban.com قال ذلک ما کنا نبغِ (کهف، 64): اثرات آوایی و صوتی در خوانش متن قرآن https://kariminia.kateban.com/post/3556 fa ]]> kateban.com تفسیری ناشناخته از خراسان قرن ششم یا هفتم: دربارۀ نسخۀ 3738 در کتابخانۀ چستربیتی https://kariminia.kateban.com/post/3552 fa ]]> kateban.com قطعه‌هایی مسروقه از قرآن‌های حرم امام علی علیه السلام در حراج‌های لندن و موزه‌های آمریکا https://kariminia.kateban.com/post/3532 fa ]]> kateban.com نقل‌های وزیر مغربی (م 418 ق) از جدش، ابوعبدالله کاتب نعمانی (م 360 ق) https://kariminia.kateban.com/post/3505 fa ]]> kateban.com قرآنِ "خراسان دختر نیشابور" از قرن پنجم هجری و اطلاعاتی در باره جدّش علی بن مانکدیم https://kariminia.kateban.com/post/3501 fa ]]> kateban.com آرام گرفتن قرآنِ محمد بن ابراهیم بن محمود حدادی طبری آملی در دوحه قطر https://kariminia.kateban.com/post/3465 fa ]]> kateban.com یک شاه اسماعیل و این همه زیارت قرآن: درنگی در پدیدۀ جعل امضای کتابت قرآن به نام امامان شیعه https://kariminia.kateban.com/post/3457 fa ]]> kateban.com وزیر مغربی (370ـــ418 ق) و روش شناسی المصابیح فی تفسیر القرآن (رساله دکتری) https://kariminia.kateban.com/post/3414 fa ]]> kateban.com قرآن منسوب به خط امام رضا(ع) در آستان قدس رضوی و تکمله‌های آن https://kariminia.kateban.com/post/3376 fa ]]> kateban.com تکامَد در قرآن: تحلیلی بر واژه‌ها و ترکیبات تک‌کاربرد در قرآن کریم https://kariminia.kateban.com/post/3325 fa ]]> kateban.com طبری و تفاسير شيعه / برخی روابط تفسيری شيعه و سنی در دوران کهن با تأکيد خاص بر التبيان شيخ طوسی https://kariminia.kateban.com/post/3318 fa ]]> kateban.com مصحف ش 1 منسوب به امام علی علیه السلام در نجف اشرف (بخش سوم) https://kariminia.kateban.com/post/2728 fa ]]> kateban.com مأخذ آرای قاضی القضاة ابواحمد بن ابی‌علّان (م 409 ق) در تفسیر شیعه و سنی https://kariminia.kateban.com/post/2711 fa ]]> kateban.com فرانسوا دروش و قرآن‌های عصر اموی (2014) https://kariminia.kateban.com/post/2683 fa ]]> kateban.com مصحف ش 1 منسوب به امام علی علیه السلام در نجف اشرف (بخش دوم) https://kariminia.kateban.com/post/2575 fa ]]> kateban.com مصحف ش 1 منسوب به امام علی علیه السلام در نجف اشرف (بخش نخست) https://kariminia.kateban.com/post/2573 fa ]]> kateban.com تاریخ‌گذاری روایات https://kariminia.kateban.com/post/2569 fa ]]> kateban.com دستور زبان عربی و تفسیر قرآن در نخستین سده‌‏های اسلامی: مروری بر کتاب كُرنلیوس وِرْستیخ https://kariminia.kateban.com/post/2567 fa كُرنلیوس وِرْستیخ، {کج}{پررنگ}دستور زبان عربی و تفسیر قرآن در نخستین سده‌های اسلامی{/پررنگ}{/کج}، لایدن: انتشارات بریل، 1993. 320ص. شابك: 9004098453. Cornilos Versteegh, {کج}{پررنگ}Arabic Grammar and Qur’anic Exegesis in Early Islam{/پررنگ}{/کج}, Leiden: E.J. Brill, 1993. 320pp. ISBN: 9004098453. ]]> kateban.com فرهنگ‌نگاری واژگان قرآنی در زبان انگلیسی: با نگاهی به اثر جدید عبدالحلیم و بدوی https://kariminia.kateban.com/post/2568 fa ]]> kateban.com اسرائیلیات و منقولات عهدینی در تفسیر وزیر مغربی (370 - 418 ق) موسوم به المصابیح في تفسیر القرآن https://kariminia.kateban.com/post/2566 fa {پررنگ}چکیده:{/پررنگ} نقل اسرائیلیات، استناد به عهدین در ادبیات دلائل النبوة و مراجعه مستقیم به متن کتاب مقدس به گونه‌های مختلف در تفاسیر قرآنی از آغاز تا دوره‌ی معاصر وجود داشته است. از میان این سه گونه‌ی مختلف، در نخستین تفاسیر قدیم اهل سنت، غلبه‌ی نقل با اسرائیلیات است. همزمان به برخی مطالب عهدین در محاجّه با اهل کتاب نیز استناد می‌شود، و به تدریج در قرون اخیر، اسرائیلیات جای خود را به مراجعه‌ی مستقیم و نقل مطالب عهدینی در مواضع مختلف تفاسیر شیعه و سنی می‌دهد. وزیر مغربی (370ـ418 ق) تنها مفسر قرآنی است که در {کج}المصابیح فی تفسیر القرآن{/کج}، از هر سه روش فوق در اثر خود استفاده کرده، با این تفاوت که در قیاس با تفاسیر پیش از خود، روایات موسوم به اسرائیلیات را به حداقل رسانیده و در عوض با مراجعه به متن عهدین، برخی عبارات تورات یا انجیل را در تأیید نظر خود یا به منظور نقد و نقض مطرح کرده است. مقاله‌ی حاضر ضمن مروری بر تاریخچه و سیر تحول سه گونه‌ی فوق، منقولات عهدینی در تفسیر وزیر مغربی را گردآوری و بررسی می‌کند. {پررنگ}کلیدواژه‌ها:{/پررنگ} اسرائیلیات؛ عهدین؛ وزیر مغربی؛ {کج}المصابیح فی تفسیر القرآن{/کج}؛ تاریخ تفسیر؛ تفسیر شیعه ]]> kateban.com